Kinh tế thị trường là gì? Khái niệm và đặc điểm kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường rất quan trọng. Đặc điểm, đặc trưng và cơ chế hình thành phát triển kinh tế thị trường là gì? Để biết thêm thực trạng kinh tế thị trường ở Việt Nam. Mời các bạn cùng theo dõi qua những chia sẻ chi tiết dưới đây của PowerPAC

Khái niệm kinh tế thị trường là gì? 

khai niem nen kinh te thi truong

Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế tồn tại nhiều thành phần, loại hình sở hữu khác nhau cùng tham gia. Các yếu tố này cũng vận động và phát triển dựa trên cơ chế ổn định, cạnh tranh bình đẳng. Theo đó người mua và người bán tác động lẫn nhau dựa theo quy luật cung cầu, giá trị để xác định giá cả cũng như số lượng hàng hóa và các loại dịch vụ có trên thị trường.  

Sự hình thành và phát triển của nền KT thị trường giúp tạo môi trường cho các chủ thể tự do kinh doanh và sản xuất. Qua đó tăng cường sự cạnh tranh, thúc đẩy các hoạt động trao đổi và mua bán trên thị trường diễn ra sôi động hơn. 

Một số mô hình kinh tế có thể kể đến như: kinh tế thị trường tự do, kinh tế thị trường xã hội, kinh tế thị trường định hướng tư bản chủ nghĩa, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. 

Các chủ thể tham gia vào nền kinh tế thị trường bao gồm: 

  • Nhà Nước: có vai trò đảm bảo sự ổn định và phát triển nền kinh tế. 
  • Doanh nghiệp: trực tiếp thực hiện sản xuất hàng hóa
  • Người tiêu dùng: đối tượng có sự ảnh hưởng đến nền kinh tế thị trường, nhu cầu càng cao kinh tế càng phát triển

Những cơ chế kinh tế thị trường.

Nhung dac trung cua nen kinh te thi truong la gi

Cơ chế thị trường được hiểu là quá trình tác động lẫn nhau giữa các chủ thể kinh tế dẫn đến hình thành giá cả, xác định khối lượng và cơ cấu sản xuất. Từ đó giải quyết các vấn đề như: sản xuất cái gì, sản xuất ra sao và sản xuất cho ai. 

Cơ chế thị trường được chia thành 3 hình thức cơ bản: 

Cơ chế chỉ huy tập trung 

Đây thực chất là cơ chế tuân thủ theo mệnh lệnh, Chính Phủ sẽ là chủ thể trực tiếp đưa ra mọi quyết định về sản xuất và tiêu dùng. Quá trình này diễn ra vô cùng phức tạp với khối lượng công việc khổng lồ. Từ việc xác định số lượng sản xuất, ấn định giá cả cho tới việc đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng. 

Chính vì vậy chỉ cần phạm một sai lầm nhỏ cũng có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt hoặc dư thừa hàng hóa. Cơ chế này được Nhà Nước Việt Nam thực hiện hiệu quả vào trước thời kỳ đổi mới 1986. 

Cơ chế thị trường tự do 

Cơ chế này tạo nên một thị trường kinh tế tự do và năng động. Các giao dịch cũng linh hoạt hơn, không chỉ đơn thuần trao đổi bằng tiền mà còn bằng hàng hóa, dịch vụ. Thị trường này không có sự can thiệp của nhà nước, giúp các cá nhân tự do theo đuổi quyền lợi mà không gặp bất kỳ rào cản nào. 

Theo đó vấn đề giá cả sẽ đóng vai trò mua cái gì và bán cái gì, cũng thông qua đó để phân bổ nguồn lực. Quá trình điều chỉnh giá cả sẽ khuyến khích xã hội khá giả lên bằng cách tạo ra nhiều cơ hội việc làm. 

Cơ chế hỗn hợp 

Thị trường tự do cho phép các cá nhân thoải mái theo đuổi lợi ích riêng mà không có bất kỳ khuôn khổ nào. Đặc điểm của kinh tế mệnh lệnh lại hạn chế phạm vi hoạt động của các chủ thể trong nền kinh tế thị trường. Thì giữa hai thái cực đó chính là cơ chế kinh tế hỗn hợp. 

Trong nền kinh tế hỗn hợp, nhà nước và doanh nghiệp tư nhân tương tác với nhau và cùng nhau giải quyết các vấn đề cơ bản. Tuy nhiên chính phủ cũng sẽ kiểm soát một phần thông qua việc đánh thuế, điều tiết mức độ theo đuổi lợi ích của các cá nhân. 

Những đặc trưng của nền kinh tế thị trường là gì

những đặc trưng của nên kinh tế thị trường là gì

– Kinh tế thị trường bao gồm nhiều thành phần kinh tế và hình thức sở hữu khác nhau. Trong đó các chủ thể sẽ cạnh tranh công bằng, bình đẳng với nhau trước pháp luật. Sự đa dạng chủ thể tham gia hoạt động chính là điểm tất yếu trong KT thị trường, thúc đẩy sự vận động và phát triển mạnh mẽ. 

– Thị trường có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phân bổ nguồn lực xã hội. Nếu ví nền kinh tế thị trường như một bức tranh thì những mảnh ghép nhỏ sẽ bao gồm: thị trường hàng hóa, thị trường bộ phận, dịch vụ, sức lao động, bất động sản, khoa học công nghệ,.. 

– Tính cạnh tranh vừa là môi trường vừa là động lực thúc đẩy kinh tế. Từ đó hình thành giá cả. 

– Lợi ích chính là động lực trực tiếp của các chủ thể khi tham gia kinh doanh và sản xuất. Riêng đối với Nhà Nước, mục đích tham gia vừa là vì lợi ích kinh tế vừa vì lợi ích của xã hội và cộng đồng. 

– Nhà Nước là chủ thể quan trọng có chức năng quản lý và điều tiết các mối quan hệ kinh tế. Nhà Nước đóng vai trò khắc phục những khiếm khuyết của thị trường, thúc đẩy các mặt tích cực. Qua đó đảm bảo sự bình ổn của toàn bộ nền kinh tế. 

– Đặc trưng của kinh tế thị trường là một nền kinh tế mở, thị trường trong nước sẽ gắn liền với thị trường quốc tế. 

Ưu nhược điểm của nền kinh tế thị trường 

Ưu điểm nên kinh tế thị trường

nhuoc diem cua nen kinh te thi truong la gi
Nhược điểm của nên kinh tế thị trường là gì?

Trong nền kinh tế thị trường, nếu lượng cầu tăng cao dẫn đến giá cả tăng, mức lợi nhuận thu về cũng tăng. Từ đó khuyến khích ngày càng nhiều người tham gia sản xuất, xây dựng một môi trường kinh doanh năng động và đa dạng.  

Kinh tế thị trường giúp tạo ra nhiều sản phẩm thỏa mãn nhu cầu của con người bao gồm: hàng hóa, dịch vụ, nhà ở, các tiện ích công cộng, thực phẩm,…

Bởi tính cạnh tranh của thị trường đã tạo điều kiện thuận lợi để mỗi cá nhân không ngừng sáng tạo, học hỏi kinh nghiệm và ngày càng phát triển. 

Kinh tế thị trường cho phép các doanh nghiệp tìm ra các ngách kinh doanh và cung cấp nhiều cơ hội việc làm cho địa phương. 

Nhược điểm nền kinh tế thị trường 

nhung han che cua nen kinh te thi truong hien nay

Sự cạnh tranh của nền kinh tế thị trường mang tính hai mặt. Bên cạnh thúc đẩy sự sáng tạo và đổi mới còn dẫn đến sự bất bình đẳng trong xã hội, gia tăng khoảng cách giàu nghèo. Các nhà sản xuất lớn sẽ dần thôn tính các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ. 

Có thể gây ra sự chênh lệch giữa cung và cầu. Bởi việc chạy theo lợi nhuận,mọi người đều thi nhau sản xuất, vượt quá nhu cầu tiêu dùng của thị trường. Nếu tình trạng này kéo dài sẽ dẫn đến các cuộc khủng hoảng thừa, doanh nghiệp phá sản và tệ hơn là khủng hoảng kinh  tế. 

Hy vọng qua bài viết trên của PowerPAC sẽ giúp quý bạn đọc hiểu rõ khái niệm nền kinh tế thị trường là gì cũng như các đặc điểm, cơ chế hoạt động của nó. Để tìm đọc thêm nhiều tin tức thú vị về pháp luật và đời sống, vui lòng truy cập trang Kiến thức luật để tham khảo và tìm đọc những tin tin hay nhé.

Viết một bình luận