Hệ thống văn bản pháp luật là gì? Đặc điểm, khái niệm?

Hệ thống văn bản pháp luật là gì? Văn bản pháp luật bao gồm những gì và có những loại văn bản quy phạm pháp luật nào? Tất cả những thắc mắc trên sẽ được PowPACPlus giải đáp ngay trong bài viết này. Vì vậy, nếu bạn đang muốn tìm hiểu thêm các thông tin liên quan thì đừng bỏ qua bài viết này, hãy theo dõi ngay sau đây.

văn bản pháp luật và những thông tin liên quan
Hệ thống văn bản pháp luật Việt Nam

Sơ lược về văn bản pháp luật

Khái niệm:

Đây là loại văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo trình tự, thủ tục, hình thức đã được định sẵn từ trước đó. Điều này nhằm thể hiện ý chí của chủ thể ban hành và để đạt được mục tiêu quản lý mà cơ quan thẩm quyền đã đặt ra.

thong tin chinh cua van ban

Người ta có thể phân loại văn bản pháp luật dựa vào rất nhiều tiêu chí khác nhau. Cụ thể:

  • Chủ thể ban hành: đối với các văn bản pháp luật do cơ quan lập pháp, văn bản pháp luật của cơ quan tư pháp, văn bản luật của cơ quan hành pháp.
  • Hiệu luật pháp lý; văn bản dưới luật và văn bản luật.
  • Tính chất pháp lý: văn bản quy phạm pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật.

Như ở tiêu đề bài đã thể hiện, trong bài viết này chúng ta sẽ nghiên cứu sâu hơn về pháp lý của văn bản, bao gồm văn bản áp dụng pháp luật và văn bản quy phạm pháp luật.

Mỗi loại văn bản sẽ có những đặc điểm cũng như điều kiện đặc thù riêng. Nhưng nhìn chúng vẫn sẽ có chung các chủ thể cơ quan có thẩm quyền ban hành, tính chất quy trình, thủ tục, hình thức và bản chất của văn bản, thi hành, thực hiện văn bản.

Ban hành văn bản pháp luật là gì?

Là hoạt động của các cơ quan có thẩm quyền hoặc các tổ chức xã hội được Nhà nước trao quyền thực hiện theo trình tự đã được quy định chặt chẽ. Điều này được thể hiện rõ qua các bước, từng công việc cần thực hiện để đưa văn bản pháp luật từ đề xuất sáng kiến đến soạn thảo dự án văn bản rồi đến công đoạn thông qua dự án.

Ví dụ về văn bản pháp luật

Sau đây là một vài ví dụ nói chung giúp các bạn hiểu rõ hơn về khái niệm VBPL. Cụ thể:

  • Nghị quyết của Quốc hội, hiến pháp, nghị định của chính phủ, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ,…
  • Quyết định trao tặng bằng khen cho đơn vị A, quyết định bãi nhiệm chức vụ mà ông Nguyễn Văn A đã nắm giữ,…

Đặc điểm văn bản pháp luật

Dưới đây là những đặc điểm cơ bản mà có thể các bạn không biết.

Được ban hành bởi chủ thể pháp luật có thẩm quyền

Tại Việt Nam, các chủ thể có thẩm quyền của cơ quan nhà nước bao gồm các cơ quan lập pháp, tư pháp, hành pháp. Dẫu vậy, các cơ quan nhà nước chỉ được ban hành trong phạm vi, lĩnh vực do mình quản lý được pháp luật quy định.

Đặc biệt, còn quy định một số chủ thể khác nhau có thẩm quyền ban hành văn bản luật pháp như thủ trưởng của một đơn vị trực thuộc cơ quan nhà nước, người đứng đầu của các cơ quan nhà nước,… Đối với các văn bản được ban hành bởi những chủ thể không có thẩm quyền theo quy định pháp thuật thì sẽ không có hiệu lực về pháp luật.

Hình thức do pháp luật quy định

Hình thức của văn bản được cấu thành bởi hai yếu tố là tên gọi và thể thức của văn bản pháp luật.

  • Tên gọi: ở nước ta có rất nhiều loại văn bản pháp luật có thể gọi khác nhau như nghị quyết, hiến pháp, thông tư, pháp lệnh, luật,…
  • Thể thức: văn bản pháp luật thường được trình bày theo khuôn mẫu, kết cấu nhất định nhằm tạo sự liên kết chặt chẽ giữa hình thức và nội dung. Đảm bảo sự thống nhất trong  hoạt động của hệ thống pháp luật nước nhà.

Ban hành theo trình tự, thủ tục xác định

Mỗi VBPL đều được ban hành theo trình tự, thủ tục nhất định. Với từng cụ thể sẽ có các quy định riêng nhưng nhìn chung chúng đều bao gồm các hoạt động mang tính chuyên môn, nghiệp vụ cao. Trong đó, không thể thiếu vai trò của người soạn thảo nhằm tạo ra cơ hội trong việc phối hợp, kiểm tra, giám sát các cơ quan có thẩm quyền đối với việc ban hành.

Thể hiện ý chí của chủ thể

Nội dung luôn chứa đựng ý chí của chủ thể ban hành. Điều này được thể hiện qua hình thức là các quy phạm pháp luật (bao gồm cấm, cho phép, bắt buộc) hoặc thông qua mệnh lệnh của chủ thể là những người có thẩm quyền.

Mang tính bắt buộc, được Nhà nước đảm bảo thực hiện

Nhà nước có thể áp dụng nhiều biện pháp khác nhau như tuyên truyền, cưỡng chế, giáo dục. Đối với những cá nhân, tổ chức có liên quan nhưng không thực hiện đúng các nội dung trong văn bản pháp luật thì phải chịu trách nhiệm pháp lý trước Nhà nước.

Hệ thống các loại văn bản pháp luật tại Việt Nam

Thông thường văn bản pháp luật bao gồm ba nhóm là văn bản quy phạm pháp luật, văn bản áp dụng pháp luật, văn bản hành chính.

cac loai van ban hien nay
Các loại văn bản pháp luật hiện nay

Văn bản quy phạm pháp luật

Đây là loại văn bản có chứa các quy phạm pháp luật, được ban hành theo đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục quy định theo Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015.

Văn bản quy phạm pháp luật có chứa các quy phạm pháp luật được áp dụng nhiều lần trong thực tiễn. Đây chính là cơ sở để ban hành các văn bản áp dụng pháp luật và các văn bản hành chính. Ví dụ về văn bản quy phạm pháp luật như luật, hiến pháp, bộ luật,…

Văn bản áp dụng pháp luật

Đây là loại văn bản mà chủ thể có thẩm quyền ban hành theo trình tự, thủ tục đã được quy định sẵn. văn bản áp dụng pháp luật có chứa những mệnh lệnh riêng biệt, áp dụng một lần cho một trường hợp cụ thể.

Khác hẳn so với văn bản quy phạm pháp luật, văn bản áp dụng pháp luật có chứa các quy tắc xử sự cụ thể, áp dụng cho chủ thể xác định và được ban hành dựa trên cơ sở của văn bản quy phạm pháp luật.

Các ví dụ về văn bản áp dụng pháp luật nổi bật phải kể đến như quyết định khen thưởng, quyết định bổ nhiệm,…

Văn bản hành chính

Loại văn bản này được ban hành nhằm triển khai, thực hiện của cấp trên đối với cấp dưới trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước. Không có các quy định cụ thể về nội dung, tên gọi, thẩm quyền.

Ví dụ về văn bản hành chính là quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi vi phạm Luật giao thông đường bộ, biên bản nghiệm thu, biên bản hội nghị, biên bản bàn giao,… 

Tóm lại văn bản hành chính có vai trò chủ yếu trong việc cụ thể hóa pháp luật, hướng dẫn cho người dân các chủ trong, chính sách của nhà nước. Hỗ trợ tích cực vào công cuộc quản lý hành chính nhà nước và thông tin pháp luật.

Phần kết

Trên đây là những phân tích của PowPACPlus về chủ đề văn bản pháp luật là gì cũng như những đặc điểm, các loại VBPL được sử dụng phổ biến hiện nay. Rất hy vọng thông qua bài viết các bạn đọc sẽ có thêm những thông tin bổ ích về kiến thức luật.

Viết một bình luận